Từ ngày 17.6 đến ngày 19.6, tại trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM phối hợp cùng Trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG - Hà Nội và Viện Dân tộc học và Tôn giáo học tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Nhân học Việt Nam: Tiếp cận toàn cầu”. Hội thảo nhận được sự đồng hành của nhiều quỹ tài trợ và cơ sở học thuật uy tín trên thế giới. Sự kiện đã quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế đến từ nhiều cơ quan, tổ chức, trường đại học và viện nghiên cứu, cùng những người đang trực tiếp tham gia hoạt động nghiên cứu, giảng dạy và ứng dụng Nhân học trong thực tiễn.
Đại diện Ban tổ chức, TS. Mai Minh Nhật, Hiệu trưởng trường Đại học Đà Lạt nhấn mạnh: “Nhân học là một lĩnh vực nghiên cứu rộng lớn, bao quát nhiều chủ đề và cách tiếp cận đa dạng về con người, văn hóa và xã hội.” Thầy kỳ vọng rằng những kết quả, ý tưởng và trao đổi học thuật từ hội thảo sẽ tiếp tục được các nhà khoa học, cơ quan quản lý và tổ chức liên quan kế thừa, phát triển. Qua đó, góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành Nhân học và tăng cường hợp tác học thuật.
Trong ba ngày làm việc sôi nổi và hiệu quả, hội thảo đã ghi nhận nhiều kết quả đáng chú ý. Bên cạnh 34 tham luận được trình bày và 6 poster nghiên cứu được trưng bày, hội thảo còn thu hút hơn 80 lượt ý kiến trao đổi, thảo luận từ các học giả và nhà nghiên cứu. Các tham luận và ý kiến thảo luận tại 9 phiên chuyên đề đã phản ánh nhiều góc nhìn, cách tiếp cận và vấn đề nghiên cứu đa dạng.
Kiến tạo tri thức, văn hóa và bản sắc trong Nhân học đương đại
Các phiên thảo luận gồm: Kiến tạo tri thức, Tiếp xúc văn hóa, Bản sắc và đời người, Nghi lễ và di sản văn hóa, Trung tâm hóa ngoại vi đã tập trung làm rõ những vấn đề lý luận, phương pháp luận và các hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu Nhân học đương đại.
Nhiều tham luận nhìn lại quá trình hình thành và phát triển của ngành Dân tộc học - Nhân học tại Việt Nam, đồng thời thảo luận về vai trò của các thiết chế học thuật, bảo tàng và cộng đồng trong quá trình sản xuất tri thức. Các ý kiến tại hội thảo nhấn mạnh yêu cầu tiếp cận các hiện tượng văn hóa từ chính bối cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa của cộng đồng nghiên cứu, góp phần thúc đẩy các xu hướng nghiên cứu mang tính phản tư và giải thuộc địa trong Nhân học.
Bên cạnh đó, các diễn giả đã trao đổi nhiều vấn đề liên quan đến du lịch, di sản, tín ngưỡng, ký ức cộng đồng, bản sắc tộc người, giới và những nhóm xã hội yếu thế hoặc thường được xem là ở “ngoại vi”. Nhiều nghiên cứu cho thấy sự đa dạng của đời sống văn hóa, phản ánh cách các cá nhân và cộng đồng thích nghi, thương lượng và kiến tạo bản sắc trong bối cảnh biến đổi xã hội, đô thị hóa và toàn cầu hóa.
Đáng chú ý, nhiều tham luận đã mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các nhóm xã hội ít được chú ý trước đây. Qua đó, các nghiên cứu góp phần khẳng định vai trò chủ động của các chủ thể xã hội trong việc tạo dựng ý nghĩa, khẳng định vị thế và tham gia định hình đời sống cộng đồng.
Những biến đổi xã hội, kinh tế và đời sống trong bối cảnh toàn cầu hóa
Các phiên thảo luận gồm: Sinh thái và môi sinh, Chuyển dịch kinh tế, Đời sống toàn cầu và Di dân từ Việt Nam sang châu Âu: Khát vọng một cuộc sống tốt đẹp. Các tham luận làm rõ mối quan hệ giữa con người với môi trường sống, những chuyển dịch về lao động, sinh kế, sản xuất và tiêu dùng dưới tác động của nền kinh tế toàn cầu; đồng thời phản ánh các trải nghiệm di cư, thích ứng và thương lượng bản sắc của cộng đồng người Việt trong các không gian xuyên quốc gia. Nhiều nghiên cứu cho thấy các quyết định kinh tế và di cư không chỉ chịu tác động của thị trường mà còn gắn với gia đình, các giá trị văn hóa và khát vọng cải thiện chất lượng cuộc sống.
Ở lĩnh vực sinh thái và môi sinh, các nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa con người với đất đai, cảnh quan và môi trường sống, cho thấy môi trường không chỉ là bối cảnh tồn tại mà còn góp phần định hình đời sống văn hóa - xã hội. Trong khi đó, các nghiên cứu về chuyển dịch kinh tế phân tích những thay đổi trong lao động, sản xuất và sinh kế dưới tác động của các chuỗi giá trị toàn cầu, đặt ra các vấn đề về việc làm, sức khỏe, môi trường và an sinh xã hội.
Đối với chủ đề đời sống toàn cầu và di cư quốc tế, các nghiên cứu về cộng đồng người Việt tại Đức, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Australia và các dòng di cư từ Việt Nam sang châu Âu đã mang đến những góc nhìn đa chiều về quá trình thích ứng, duy trì bản sắc và xây dựng các mạng lưới xã hội xuyên biên giới. Các tham luận cho thấy trải nghiệm di cư không chỉ gắn với sự dịch chuyển về không gian địa lý mà còn là quá trình thương lượng liên tục về ký ức, bản sắc và cảm giác thuộc về. Nhiều nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của gia đình và các giá trị văn hóa trong việc định hình quyết định di cư, huy động nguồn lực và duy trì các mối quan hệ xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Những kết quả nghiên cứu, ý tưởng và khuyến nghị được chia sẻ tại hội thảo sẽ góp phần mở ra các hướng nghiên cứu mới, thúc đẩy hợp tác học thuật và tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học trong nước và quốc tế. Hội thảo tiếp tục khẳng định vai trò học thuật và vị thế tiên phong của Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM trong nghiên cứu, đào tạo và phát triển ngành Nhân học tại Việt Nam. Qua đó, phát huy vai trò của Nhân học trong việc lý giải các vấn đề đương đại và đóng góp vào sự phát triển bền vững của xã hội.
Một số hình ảnh khác tại Hội thảo:
